Dialog og samhandling med PPT

For å få til god samhandling mellom barnehage/skule og PPT, er det viktig med felles forståing og avklarte forventningar.

Både BTI-rettleiar og samhandlingsrutine er meint som ei rettleiing for ein god arbeidsprosess. På same vis som med BTI-rettleiaren, så er det  fagleg skjønn som er det viktigaste kriterium for kva som er rett å gjera når, for å hjelpa barn/unge. Tempo og framdrift i prosessen vil derfor vera ulik i kvar sak. Denne rutina er plassert på nivå 1 i BTI-rettleiaren, men i praksis vil den flyta mellom alle nivåer. 

1. Kva er forventa utvikling?

Å avklara forventningar om kva som er forventa utvikling for barn/ungdom er viktig i ein dialog mellom partane, der også barn/ungdom sjølv og føresette blir involvert. I ei slik vurdering må barn/unge bli samanlikna med seg sjølv, få vurdert utvikling ut frå eige startpunkt. Ikkje andre sitt. Meir enn å snakka om barn/ungdom sin utvikling, må ein ha fokus på kva utbyte dei har av tilbodet. Då blir også fokus retta mot det ein kan gjera noko med; tilpassing av tilbodet. Korleis kan tilbodet vårt romme alle barn/unge? 

I eit ordinært tilbod vil barn og unge meistra og fungera på ulike nivå, noko som er heilt normalt. Barn og unge er slik dei er, med ulike medfødte styrkjer, temperament og personlegheit. Å oppleva seg sett, tålt og få høyre til i eit fellesskap med andre er viktig for alle, fagleg og sosialt. 

Skule: Kompetansemåla i ny læreplan for grunnskulen, LK20, er laga slik at omtrent alle elevar skal kunne oppleva meistring på eit nivå. Retten til spesialundervisning er knytt til om eleven har eit tilfredsstillande utbyte av opplæringstilbodet. 

2. Forventningar om effekt av tiltak

Det er viktig å ha god dialog rundt kva ein kan forventa som effekt av tiltak, og kor raskt ein kan forventa effekt. Denne dialogen må vera mellom barnehage/skule og PPT, og med barn/unge og føresette.

Tilsette i barnehagar og skular kan svært sjeldan "fiksa" utfordringar barn/unge har. Menneske er ikkje maskinar eller "ein ting." Menneskeleg utvikling er prosessar, og det er barn/unge som er motoren i sin eigen prosess. Det er viktig at barn/unge får vera i førarsetet sjølv, at ikkje føresette eller barnehage/skule overtar og overstyrer utan barn/unge sin medverknad. Det kan gi motsett effekt av det som er ønska. 

Oppdraget til tilsette i barnehagar og skular er å gi fart/kraft til motoren: Å leggja tilrette for at barn og unge skal få oppleva meistring på sitt nivå og bidra til at dei  får ei god utvikling ut frå sine føresetnadar. 

Når ein prøver ut tiltak, er det viktig å setja av ein viss periode til utprøving, før ein evaluerer.  Etter evaluering kan det vera naudsynt å justera/endra tiltak, før ein går på med ein ny utprøvingsperiode. Det inneber at ein utprøvingsperiode må gå over ei tid, det er ingen "quick fix." 

I evaluering må ein vurdera kva utbyte barn/ungdom har av tiltak som er sett inn.  Det er tiltaket ein kan endra på.

For å realisera heile potensialet sitt vil eigeninnsats vera avgjerande. Barnehage/skule og føresette må samarbeida for å motivera barn/ungdom til dette. Føresette og tilsette skal og må ha forventningar til alle barn/unge. Det er å fortelja barn/unge at me har tru på dei, derfor er det viktig at ein ikkje legg forventningslista ned. 

Men, dei skal ikkje gjera jobben for barn/unge! Dei same prinsipp om "øving gjer meister" gjeld om det er å kle på seg sjølv, spela piano, fotball eller å lesa. Ansvar for eiga læring betyr ikkje at barn/ungdom blir overlatt til seg sjølv, men at det må vera balanse mellom den innsats tilsette og føresette bidreg med, og det barn/ungdom sjølv bidreg med. Sjølvsagt tilpassa barn/unge sine føresetnadar. Alle kan klara noko!

Tilsette og føresette skal berre liggja litt i forkant av barn/ungdom si utviklingssone (jmfr. proximale utviklingssone, Yygotsky) , slik at dei bli motivert og er deltakande på si eiga utviklings- og læringsreise. Tilsette og føresette skal ikkje overta styring for barn/ungdom. Dei skal heller ikkje liggja så langt framfor at barn/ungdom mistar motivasjon og kjensle av meistring, og vil gi opp.

 

3. Ulike partar - ulike roller
  • Tilsette i barnehage og skule sitt oppdrag er å tilpassa tilbodet til barn/ungdom, slik dei er. Tilsette i barnehage og skule skal ikkje gjera vurderingar av om barn/ungdom har behov for ei tilvising til spesialisthelsetenesten. 
  • PPT og helse-/omsorgstenester kan bidra med råd og rettleiing innanfor sine fagfelt, for å hjelpa til med tilpassing. Det er viktig at alt skjer i samskaping, at tenestene er godt koordinerte og har ei felles forståing for kva oppfølging som vil vera nyttig. 
  • PPT, psykolog, helsestasjon/lege er dei som kan vurdera om det er behov for å tilvisa barn/ungdom til spesialisthelsetenesten for å finne ut meir om kva behov barn/ungdom har.
  • Det er føresette (og ungdom over 15 år) som avgjer om dei ønskjer ei tilvising til spesialisthelsetenesten. (BUP e.l)
4. Ulike partar - ulike mandat

Det er kun PPT som er barnehagen/skulen sin sakkunnige instans, og som har heimel til å vurdera om barn/ungdom kan ha rett til spesialpedagogisk hjelp/-undervisning, og/eller tilrå delvis/heilt fritak frå opplæring. BUP eller andre tenester skal kun gi råd til PPT i slike saker.

Det er styrar/rektor som fattar enkeltvedtak som gir rett, eller ikkje rett til spesialpedagogisk hjelp/-undervisning, og/eller delvis/heilt fritak frå opplæring (skule), basert på sakkunnig vurdering frå PPT. 

Andre involverte fagtenester (helsesjukepleiar, barne-og familieteam, psykolog, barnevern, BUP m.fl.) kan som del av ein samhandlingsprosess mellom partane gi faglege råd på sine område om kva barn/ungdom har behov for når det gjeld tilpassing av innhald i barnehage/skule.

Det er viktig at desse råda blir drøfta med barnehage/skule og PPT først, før dei blir presentert for føresette og/eller barn/ungdom. Råda må vurderast opp mot dei lovkrav som gjeld for barnehage og skule, bl.a Lov om barnehagar og Lov om grunnskulen, og rammeplan for barnehage og læreplan for grunnskulen.

PPT kan ta med desse råd i ei eventuell sakkunnig vurdering, og tilsette følgjer opp desse i praksis. 

Styrar/rektor vurderer råd som kan gripa inn i bemanningsplanar og/eller andre organisatoriske deler av drifta opp mot det heilskaplege ansvar styrar/rektor har, blant anna for drift innanfor sine økonomiske rammer.

5. Spesialpedagogisk hjelp og ressursar

Eit spesialpedagogisk tilbod handlar ikkje om ressursfordeling i form av tilsette/tid/timar. Styrar/rektor kan styrka innsatsen rundt barn/unge med ekstra behov i kortare eller lengre periodar, utan at det ligg føre enkeltvedtak om rett til spesialpedagogisk hjelp/-undervisning. Ressursane barnehagen/skulen disponerer er med få unntak dei same med eller utan enkeltvedtak om spesialpedagogisk hjelp/-undervisning. Styrkingstiltak blir dokumentert gjennom enkle tiltaksplanar, og desse dokumenterer om barn/ungdom har fått den hjelp dei har behov for- og rett til. 

 

TIDLEG INNSATS: 

Ved uro for barn si utvikling på eit eller fleire områder, følger tilsette ei slik framdrift: 

1. Uro for barn/unge si utvikling på eit/fleire område?
  • Ved uro for barn/unge si emosjonelle, sosiale og/eller læringsmessige utvikling, skal de følgja handlingsrettleiar for BTI, frå nivå 0.
  • Involvering: Hugs å snakk med barn/ungdom. Kva meinar dei sjølv dei treng av hjelp? La dei få lov til å vera ein aktør (ha ei aktiv og ansvarleg rolle, tilpassa føresetnadane) i eige liv, på alle områder. Det betyr ikkje ansvar for eiga læring/utvikling.
  • Tiltak: Det kan opplevast som ein sterk inngripen i eit barn/ungdom sitt liv å definera det slik at dei treng eit spesielt tilbod. Målet er derfor å gi barn/ungdom hjelp innanfor det ordinære, så langt råd er. For å få til dette, er det viktig å vurdera gode grep innanfor følgjande faktorar: 
    • Tilpassing av tilbodet, med omsyn til relasjonar, metodar, verktøy/utstyr/læremiddel.  Barn/unge si stemme om kva som har effekt, er sentral.
    • Organisering av tilbodet, t.d med omsyn til tid (inndeling av dagen/timane), ressursar (styrkingstilbod), kompetanse (rett kompetanse til rett tid, på rett stad.)
    • Gjennomføring. Sikra hjelp, støtte og rettleiing til tilsette som skal gjennomføra tiltak. Det er viktig at også tilsette opplever meistring. Ein sentral faktor for god gjennomføring er at pedagogar/lærarar/andre tilsette som har ansvar for tilbodet jobbar tett saman i planlegging, gjennomføring og evaluering om eit tilbod som er tilpassa alle i gruppa/klassen. Ein gylden regel er å unngå å gjera det spesielt det som kan gjerast universelt.
  • Eit godt prinsipp for tiltak er at ein ikkje skal venta og sjå, venta på utgreiing e.l, men setja inn dei tiltak som ein veit barn/unge treng, så snart som mogleg. Ofte er tiltaka dei same før ei evnt. tilvising, som dei er etterpå. Barn/ungdom er den same personen. Det kan vera tiltak som kan redusera symptomuttrykk (eks. uro, aggresjon, tilbaketrekking m.m), gi støtte til sosialt samspel, språkutvikling, lesing/skriving m.m.
  • Tilsette i barnehagen/skulen jobbar i hovudsak sjølv på dette nivå, i tett dialog og samarbeid med barn/ungdom og føresette. 
  • Ingen skal eiga ei utfordring åleina. Det må vera både kultur og struktur i eininga for at tilsette kan bruka planleggingstida si saman. 
  • Særskilte styrkingstiltak blir dokumentert.
2. Behov for meir hjelp?
  • PPT er den første teneste barnehage/skule skal kontakta for å få meir hjelp til å tilpasse tilbodet innanfor det ordinære. Sjå BTI-rettleiar nivå 1.
    • PPT er barnehage/skule sin faglege rettleiarteneste, og dei skal bidra med kompetanse som kan hjelpa til med å tilpassa tilbodet til alle innanfor det ordinære, dvs. eit heilskapleg blikk på tilbodet for å leggje tilrette for barn/ungdom. 
    • I hovudsak blir dette å rettleia tilsette om kva dei kan gjer/sei som hjelper barn/ungdom til å vera sosialt og læringsmessig/fagleg inkludert saman med dei andre.  
    • Det er viktig å involvera PPT før det blir kritisk. 
    • Via samarbeidet med PPT kan ein kopla andre helse- og omsorgsstenester på. Sjå BTI-rettleiar nivå 1. Det er viktig at ein ikkje utset å kople rett fagkompetanse på for god, rett og effektiv hjelp, til dømes ved utfordringar innanfor psykisk helse.
  • Ein skal ikkje tilvisa eit barn/ungdom til PPT på dette nivå. Dette er eit lågterskel-tilbod og ein nyttar barnehagen/skulen sin kontaktperson.
    • PPT-kontakten har faste tider/dagar i barnehagane/skulane. Dei tilsette kan be om hjelp desse dagane.
    • Ved oppfølging av enkeltbarn/unge må føresette gi eit samtykke. Sjå forenkla samtykke i BTI-rettleiar.
    • Ved oppfølging av gruppe/klasse treng ein ikkje samtykke.
  • NB! Føresette har rett på informasjon om det er noko dei bør kjenne til i miljøet i barnehagen/skulen. (Avdeling/klasse.) Les meir om opplysningsplikta i internkontrollsystemet (for kommunalt tilsette).
  • NB! Det er barnehagen/skulen som har all dokumentasjonsplikt før formell tilvising til PPT. Også det som omfattar eit samarbeid med PPT. Døme: Referat frå samarbeidsmøter med PPT, tiltak som blir prøvd ut etter rettleiing frå PPT.
3. "Ein fot i bakken" - evaluering
  • Om ein ikkje lukkast med å gi barn/ungdom eit tilfredsstillande tilbod innanfor det ordinære, sjølv når tiltak/justeringar på alle område er prøvd ut over tid, så er det tid for å ta "ein fot i bakken" .
  • Barn/ungdom, føresette, barnehage/skule og PPT må alle vera partar i ei evaluering.
  • Spørsmål til evalueringsmøtet: (barnehagen/skulen har ansvar for dette, i dialog/samhandling med PPT)
  • Om evaluering viser at ein bør gå vidare i prosessen kan ein vurdera om BTI-møte vil vera eit rett tiltak, evnt. å gå vidare i samhandlingsprosess kun med PPT. (Sjå neste boks.)